Beşamel soslu jambonlu patates graten; ince dilimlenmiş patateslerin, yumuşak jambon parçalarının, kremalı beşamel sosun ve eriyen peynirin kat kat dizilmesiyle hazırlanan doyurucu bir fırın yemeğidir.

Üzeri kızarmış ve hafif çıtır, iç kısmı ise yumuşak ve kremalıdır. Basit malzemelerle hazırlanabilmesi sayesinde hem günlük akşam yemekleri hem de kalabalık aile sofraları için uygun bir seçenektir.

Tarif önceden hazırlanabilir ve servis öncesinde yeniden ısıtılabilir. Yanında yeşil salata, buharda pişirilmiş sebzeler veya hafif bir yoğurt sosuyla servis edildiğinde tek başına doyurucu bir ana öğüne dönüşür.

Tarif Bilgileri

• Hazırlık süresi: 25 dakika
• Pişirme süresi: 50–60 dakika
• Toplam süre: Yaklaşık 1 saat 25 dakika
• Dinlendirme süresi: 10 dakika
• Porsiyon: 6 kişilik
• Pişirme sıcaklığı: 180°C
• Zorluk seviyesi: Kolay
• Tarif türü: Ana yemek
• Pişirme yöntemi: Fırında

Kaynak tarifte bir porsiyon için yaklaşık 490 kalori bilgisi verilmektedir; gerçek değer kullanılan jambon, süt, krema ve peynir çeşidine göre değişebilir.

Beşamel Soslu Jambonlu Patates Graten İçin Malzemeler

Graten için

• 1,2 kilogram sert dokulu patates
• 250 gram kalın dilimlenmiş jambon
• 180 gram rendelenmiş peynir
• İsteğe bağlı olarak birkaç dal taze kekik
• Fırın kabını yağlamak için az miktarda tereyağı

Beşamel sos için

• 50 gram tereyağı
• 50 gram un
• 700 ml tam yağlı süt
• 100 ml yoğun krema
• 1 diş ince doğranmış sarımsak
• 1 tutam muskat
• Tuz
• Taze çekilmiş karabiber

Bu ölçüler altı kişilik orta büyüklükte bir fırın kabı için uygundur.

Hangi Patates Kullanılmalı?

Graten hazırlarken pişirme sırasında tamamen dağılmayan, sert dokulu patateslerin kullanılması önemlidir. Böylece patates dilimleri yumuşarken şekillerini korur ve servis sırasında katmanlar daha düzgün görünür.

Patatesleri yaklaşık 3–4 mm kalınlığında ve mümkün olduğunca eşit biçimde dilimleyin. Çok kalın dilimler geç pişebilir; aşırı ince dilimler ise sosun içinde parçalanabilir.

Dilimlerin aynı kalınlıkta olması için mandolin rende kullanabilirsiniz. Keskin bir bıçakla da aynı sonucu elde etmek mümkündür.

Hangi Peynir Tercih Edilmeli?

İyi eriyen ve fırında güzel kızaran peynirler bu tarif için daha uygundur.

Kullanabileceğiniz peynirler:

• Rendelenmiş kaşar peyniri
• Gravyer
• Emmental
• Comté
• Mozzarella
• Cheddar

Kaşar peyniri, Türkiye’de kolay bulunması ve güzel erimesi nedeniyle en pratik seçeneklerden biridir. Daha yoğun bir lezzet için kaşar ve gravyeri karıştırabilirsiniz.

Peynir ve jambon tuzlu olabileceğinden, beşamel sosa ekleyeceğiniz tuzu kontrollü kullanın.

Gerekli Mutfak Malzemeleri

• Orta büyüklükte fırın kabı
• Sos tenceresi
• El çırpıcısı
• Mandolin rende veya keskin bıçak
• Kesme tahtası
• Spatula
• Peynir rendesi
• Alüminyum folyo

Beşamel Soslu Jambonlu Patates Graten Nasıl Yapılır?

1. Fırını ve kabı hazırlayın

Fırını 180°C alt-üst ayarda önceden ısıtın.

Fırın kabının tabanını ve kenarlarını az miktarda tereyağıyla yağlayın. Bu işlem hem yemeğin kaba yapışmasını önler hem de patateslere hafif bir tereyağı aroması verir.

2. Patatesleri dilimleyin

Patateslerin kabuklarını soyun ve yıkayın.

Yaklaşık 3–4 mm kalınlığında yuvarlak dilimler hâlinde kesin. Patateslerin eşit kalınlıkta olması, tüm katmanların aynı anda pişmesini sağlar.

Dilimledikten sonra patatesleri uzun süre suda bekletmeyin. Suda bekletmeniz gerekiyorsa kullanmadan önce iyice süzüp temiz bir bezle kurulayın.

3. Jambonu hazırlayın

Jambon dilimlerini geniş şeritler veya orta büyüklükte parçalar hâlinde kesin.

Parçaların çok küçük olmaması, graten dilimlendiğinde jambonun katmanlar arasında daha belirgin görünmesini sağlar.

Jambon yerine hindi jambon, dana jambon, pişmiş tavuk veya füme hindi de kullanılabilir.

4. Beşamel sosu hazırlayın

Tereyağını orta ateşte bir sos tenceresinde eritin.

Unu ekleyin ve el çırpıcısıyla yaklaşık bir dakika karıştırın. Unun rengi koyulaşmamalı; yalnızca çiğ kokusu kaybolmalıdır.

Ilık sütü azar azar eklerken sürekli çırpın. Sütün tamamını bir anda eklemek sosun topaklanmasına neden olabilir.

Karışım koyulaşmaya başladığında kremayı ilave edin. Ardından ince doğranmış sarımsak, muskat, karabiber ve kontrollü miktarda tuz ekleyin.

Sosu birkaç dakika daha karıştırarak pişirin. Hazır beşamel sos, kaşığın arkasını kaplayacak kadar kıvamlı fakat kolayca dökülebilecek kadar akışkan olmalıdır.

5. İlk patates katmanını oluşturun

Yağlanmış fırın kabının tabanına patates dilimlerinin bir bölümünü hafifçe üst üste gelecek şekilde dizin.

Patateslerin üzerine çok az tuz ve karabiber serpebilirsiniz. Ancak jambon ve peynirin de tuz içerdiğini unutmayın.

6. Jambon ve beşamel sosu ekleyin

Patateslerin üzerine jambon parçalarının bir bölümünü yerleştirin.

Üzerine birkaç kaşık beşamel sos gezdirin. Sosu spatulayla hafifçe yayarak patateslerin her tarafına ulaşmasını sağlayın.

7. Katmanları tekrarlayın

Patates, jambon ve beşamel sos sıralamasını malzemeler bitene kadar tekrarlayın.

En üst katmanı patates ve bol miktarda beşamel sosla tamamlayın. Son olarak rendelenmiş peyniri yüzeyin tamamına eşit şekilde yayın.

Arzu ederseniz üzerine taze kekik yaprakları veya az miktarda karabiber serpebilirsiniz.

8. Grateni pişirin

Fırın kabını önceden ısıtılmış 180°C fırının orta rafına yerleştirin.

Yaklaşık 50–60 dakika pişirin. Yemeğin üzeri altın sarısı olmalı ve patateslere bıçak batırıldığında kolayca ilerlemelidir.

Üst kısmı patatesler pişmeden fazla kızarırsa kabı alüminyum folyoyla gevşek biçimde kapatın. Son 10 dakika folyoyu çıkararak peynirin yeniden kızarmasını sağlayabilirsiniz.

9. Dinlendirin

Grateni fırından çıkardıktan sonra hemen kesmeyin.

Yaklaşık 10 dakika oda sıcaklığında dinlendirin. Bu süre içinde beşamel sos hafifçe koyulaşır ve katmanlar daha kolay servis edilecek hâle gelir.

Beşamel Sosun Topaklanmaması İçin Ne Yapılmalı?

Pürüzsüz bir beşamel sos için şu noktalara dikkat edin:

• Sütü ılık kullanın.
• Sütü tencereye azar azar ekleyin.
• Sosu ekleme sırasında sürekli çırpın.
• Ateşi çok yükseltmeyin.
• Un ve tereyağını sütü eklemeden önce kısa süre pişirin.

Sos yine de topaklanırsa el blenderıyla kısa süre karıştırabilir veya ince bir süzgeçten geçirebilirsiniz.

Patatesleri Önceden Haşlamak Gerekir mi?

Patatesler 3–4 mm kalınlığında kesildiğinde önceden haşlanmaları zorunlu değildir. İnce dilimler, 50–60 dakikalık fırınlama sırasında beşamel sosun içinde yumuşar.

Dilimler daha kalınsa patatesleri kaynar suda 5–7 dakika ön haşlamadan geçirebilirsiniz. Tamamen pişirmeyin; hafifçe yumuşamaları yeterlidir. Kaynak tarif de daha kalın kesilen patatesler için kısa bir ön pişirme yapılabileceğini belirtmektedir.

Mükemmel Patates Gratenin Püf Noktaları

Patatesleri eşit kalınlıkta kesin

Farklı kalınlıktaki dilimler aynı sürede pişmez. İnce dilimler dağılırken kalın olanlar sert kalabilir.

Beşamel sosu fazla koyulaştırmayın

Beşamel sos fırında da kıvam almaya devam eder. Başlangıçta aşırı koyu hazırlanırsa graten kuru olabilir.

Her katmana yeterli sos ekleyin

Sos yalnızca üst yüzeyde kalmamalıdır. Patateslerin yumuşaması için beşamel sosun tüm katmanlara ulaşması gerekir.

Tuzu dikkatli kullanın

Jambon ve peynir zaten tuzludur. Patatesleri ve beşamel sosu ayrı ayrı fazla tuzlamak yemeğin dengesini bozabilir.

Yüksek sıcaklık kullanmayın

Aşırı yüksek sıcaklık, patatesler pişmeden peynirin yanmasına neden olabilir. 180°C dengeli bir pişirme sağlar.

Servis öncesinde dinlendirin

Fırından çıkar çıkmaz kesilen graten dağılabilir. On dakikalık dinlenme süresi, katmanların toparlanmasına yardımcı olur.

Tarif Alternatifleri

Mantarlı patates graten

Dilimlenmiş mantarları az miktarda tereyağıyla soteleyin ve jambon katmanlarının arasına ekleyin.

Tavuklu patates graten

Jambon yerine didiklenmiş veya küçük doğranmış pişmiş tavuk kullanabilirsiniz.

Ispanaklı patates graten

Taze ıspanağı kısa süre soteleyip fazla suyunu alın. Patates katmanlarının arasına ekleyin.

Pırasalı patates graten

İnce doğranmış pırasaları tereyağında yumuşatın ve jambonla birlikte katmanlara dağıtın.

Sebzeli graten

Jambon kullanmadan brokoli, bezelye, kabak, mantar veya ıspanakla vejetaryen bir sürüm hazırlayabilirsiniz.

Daha yoğun peynirli graten

Patates katmanlarının arasına ilave kaşar, gravyer veya mozzarella yerleştirebilirsiniz. Ancak peynir miktarı arttıkça tuz ve yağ oranının da yükseleceğini unutmayın.

Patates Gratenin Yanında Ne Servis Edilir?

Beşamel soslu patates graten oldukça doyurucu olduğu için yanında hafif eşlikçiler tercih edilebilir.

Uygun seçenekler:

• Limonlu yeşil salata
• Roka salatası
• Domates ve salatalık salatası
• Buharda pişirilmiş yeşil fasulye
• Fırınlanmış kuşkonmaz
• Yoğurtlu salatalık
• Turşu
• Hafif hardallı salata sosu

Daha zengin bir sofra için graten; fırında tavuk, ızgara et veya rosto yanında garnitür olarak da sunulabilir.

Önceden Hazırlanabilir mi?

Evet. Grateni birkaç saat önceden tamamen hazırlayıp üzerini kapatarak buzdolabında bekletebilirsiniz.

Pişirmeden yaklaşık 20 dakika önce buzdolabından çıkarın. Soğuk fırın kabını doğrudan çok sıcak fırına koymak, özellikle cam kaplarda çatlama riski oluşturabilir.

Beşamel sos da bir gün önceden hazırlanabilir. Sosun üzerinin kabuk tutmaması için streç filmi doğrudan yüzeyine temas edecek şekilde kapatın.

Nasıl Saklanır?

Tamamen soğuyan patates grateni kapalı bir saklama kabında veya üzeri iyice kapatılmış fırın kabında buzdolabına kaldırın.

Buzdolabında üç güne kadar saklanabilir. Yeniden ısıtmak için üzerini folyoyla kapatıp 160°C fırında yaklaşık 20 dakika tutabilirsiniz. Tek porsiyonlar mikrodalgada da ısıtılabilir.

Dondurulabilir mi?

Pişmiş ve tamamen soğumuş graten porsiyonlar hâlinde dondurulabilir.

Hava almayacak şekilde paketleyip yaklaşık iki ay saklayabilirsiniz. Tüketmeden önce bir gece buzdolabında çözdürün ve ardından fırında ısıtın.

Dondurma sonrasında beşamel sosun dokusunda küçük değişiklikler oluşabilir; ancak fırında yavaşça ısıtıldığında yeniden kremalı bir kıvam kazanır.

Sık Sorulan Sorular

Patatesleri neden ince kesmek gerekir?

İnce ve eşit dilimler, patateslerin sosu çekerek aynı sürede yumuşamasını sağlar.

Krema kullanmak zorunlu mu?

Hayır. Kremayı çıkarıp süt miktarını biraz artırabilirsiniz. Ancak krema, beşamel sosun daha zengin ve yumuşak olmasını sağlar.

Jambon yerine ne kullanılabilir?

Hindi füme, dana jambon, pişmiş tavuk, hindi eti, füme somon veya sotelenmiş sebzeler kullanılabilir.

Kaşar peyniri kullanılabilir mi?

Evet. İyi eriyen rendelenmiş kaşar peyniri, gratenin üzerinin kızarması için uygundur.

Graten neden sulu kaldı?

Beşamel sos fazla akışkan hazırlanmış, patatesler çok su bırakmış veya yemek yeterince dinlendirilmeden kesilmiş olabilir.

Graten neden kuru oldu?

Beşamel sos çok koyu hazırlanmış, katmanlara yeterli miktarda sos eklenmemiş veya yemek gereğinden uzun süre pişirilmiş olabilir.

Üzeri kızarmadıysa ne yapılmalı?

Pişirmenin son birkaç dakikasında fırının ızgara ayarını açabilirsiniz. Bu sırada yemeği yakmamak için sürekli kontrol edin.

Patatesler sert kaldıysa ne yapılmalı?

Kabın üzerini folyoyla kapatın ve 15–20 dakika daha pişirin. Gerekirse kenardan birkaç yemek kaşığı sıcak süt ekleyebilirsiniz.

Sonuç

Beşamel soslu jambonlu patates graten; yumuşak patatesleri, kremalı sosu, jambon katmanları ve kızarmış peyniriyle doyurucu bir aile yemeğidir.

Başarılı bir sonuç için patatesleri eşit kalınlıkta kesmek, beşamel sosu pürüzsüz ve orta kıvamlı hazırlamak, yemeği 180°C’de patatesler tamamen yumuşayana kadar pişirmek ve servis öncesinde yaklaşık 10 dakika dinlendirmek yeterlidir.

Günlük akşam yemeklerinden davet sofralarına kadar farklı durumlarda sunulabilen bu tarif, önceden hazırlanabilmesi ve farklı sebze, et ve peynir çeşitleriyle kolayca uyarlanabilmesi sayesinde mutfakta sıkça başvurulabilecek pratik bir seçenektir.